Szukaj leku:



















Inne serwisy:
Google
Twoja wyszukiwarka

Alergie - plaga współczesności

Jednym z licznych układów ludzkiego organizmu jest układ odpornościowy (immunologiczny). Nie ma on takiej zwartej budowy jak np. układ kostny albo krwionośny. Nie ma też swojego jednego miejsca w ciele człowieka, a wręcz przeciwnie - jest maksymalnie rozproszony i ma swoich „przedstawicieli” praktycznie wszędzie, w każdym organie i tkance. Kryterium zaliczania poszczególnych struktur organizmu do tego układu jest oczywiste - muszą one brać udział w działaniach obronnych, jakie nasze ciało przedsiębierze w momencie zaatakowania przez jakiś czynnik szkodliwy dla niego. Układ ten jest stosunkowo słabo poznany naukowo, lecz nasza wiedza o nim i zachodzących w nim procesach powiększa się niemal z każdym dniem.

Układ odpornościowy reaguje na wszelkie czynniki: przedmioty, substancje, oddziaływania fizyczne (urazy, temperatura) i chemiczne pochodzące spoza organizmu. Traktuje je jako ciała lub siły obce i różnymi sposobami stara się zneutralizować ich niekorzystny wpływ. Przeciwciała wydzielane do krwi rozpoczynają walkę z bakteriami w momencie powstania infekcji. Kaszel ma na celu usunięcie substancji drażniących drogi oddechowe. Cieknące łzy oczyszczają zabrudzone oko.

Układ immunologiczny działa na zasadzie akcji i reakcji. Czynnik szkodliwy musi w sposób aktywny pobudzić komórki przystosowane do jego wykrywania, tzw. receptory, te zaś, korzystając ze skomplikowanych dróg połączeń nerwowych przesyłają sygnał uruchamiający odpowiedź organizmu: produkcję białych ciałek krwi przez węzły chłonne w przypadku infekcji, nagłe skurcze mięśni gładkich układu oddechowego przy jego podrażnieniach lub wzmożoną produkcję łez w gruczole łzowym cierpiącego oka.

Układ odpornościowy jest także odpowiedzialny za tzw. reakcje nieswoiste organizmu, towarzyszące właściwym procesom obronnym. Należą do nich, np. podwyższenie temperatury, katar, swędzenie, wysypka, mdłości, duszności i wiele innych.

Wszystkie te uwagi dotyczące układu odpornościowego człowieka mają na celu przybliżenie dość skomplikowanej tematyki alergii czyli uczuleń.

W dzisiejszych czasach bardzo często słyszy się, że ktoś z naszych bliższych lub dalszych krewnych i znajomych cierpi na różnego rodzaju uczulenia zwane także alergiami. Nic w tym dziwnego. Postęp techniczny sprawił bowiem, że w naszym otoczeniu pojawiły się setki nowych substancji, do których ludzkie organizmy nie miały kiedy przywyknąć. Każdy nowy czynnik, z którym organizm wchodzi w kontakt jest dla niego potencjalnym zagrożeniem. Oczywiście tylko na stosunkowo nieliczne czynniki organizm reaguje niewłaściwie, nadmiernie silnie. Taka zła, przesadzona odpowiedź organizmu została nazwana reakcją alergiczną.

Jak wspomniano wyżej działanie czynnika zewnętrznego, groźnego w jakikolwiek sposób dla organizmu zapoczątkowuje w nim zespół reakcji obronnych. Jest to całkowicie normalne i nie budzi niczyjego zdziwienia.

Dlaczego jednak taka substancja jak białko kurze, zjedzona przez niektóre osoby powoduje u nich błyskawiczne wystąpienie opuchlizny niemalże całego ciała? Każdy z nas, ssaków miał do czynienia z mlekiem matki. Dlaczego niektóre dzieci przy przejściu na odżywianie mlekiem krowim reagują na zmianę diety poważnymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, chudną i sprawiają wrażenie ciężko chorych? A czemuż to inni ludzie wchodząc do pokoju, w którym jest kot, kanarek i para papużek nierozłączek nagle zaczynają się drapać, łzawią im oczy, pojawia się u nich katar i kichanie? Dlaczego, jak opowiadał nam sąsiad, musiano wzywać pogotowie do jego dziecka, gdy podczas biwaku harcerskiego nocowało w stodole na sianie?

Mamy tu do czynienia z typowymi przykładami ludzi uczulonych na pewne czynniki, które wywołują u nich reakcje niewspółmiernie wielkie do zagrożenia, jakie ze sobą niosą (bo i czym grozi każdemu z nas - ludzi niedotkniętych alergią - zjedzenie jajka, wypicie mleka, pogłaskanie kota czy trochę kurzu z siana).

Ludzie uczuleni to alergicy, czynniki powodujące uczulenie to alergeny, nadmierna reakcja obronna to alergia. Niestety, liczba ludzi dotkniętych tym schorzeniem rośnie błyskawicznie. Nawet jeśli nie dotyczy ono nas bezpośrednio, warto wiedzieć o nim co nieco, by umieć odpowiednio wcześnie je wykryć u osób z najbliższego otoczenia i radzić sobie z tym problemem na dalszą metę.

Do najczęściej spotykanych alergenów należą:

  • pyłki traw, drzew, krzewów oraz kwiatów;
  • niektóre pokarmy, takie jak: owoce cytrusowe, truskawki, mleko krowie, białko kurze;
  • dodatki spożywcze, np. barwniki i środki konserwujące;
  • kurz domowy, a właściwie roztocze (pajęczaki) żyjące w kurzu domowym;
  • związki chemiczne zawarte w kosmetykach, środkach czyszczących, farbach, lakierach, itp.;
  • sierść zwierząt (szczególnie sierść kota, świnki morskiej) a także upierzenie hodowanych ptaków;
  • niektóre leki (przede wszystkim antybiotyki).

Każdy człowiek jest indywidualnością, nie ma na świecie dwóch identycznych organizmów, nawet bliźnięta jednojajowe i klonowane owce wykazują różnice osobnicze. Nikt też nie jest w stanie podać wyczerpującej listy alergenów (substancji uczulających) - każdy człowiek może w specyficzny, sobie tylko właściwy sposób reagować na daną substancję lub produkt. To naszym zadaniem, nas - jako rodziców i opiekunów - jest świadome i krytyczne przyjrzenie się środowisku, w którym przebywają nasze dzieci i wykrycie w nim, a następnie w miarę możliwości wykluczenie, wszelkich substancji powodujących uczulenia.

Zapamiętajmy: przede wszystkim należy unikać kontaktów z alergenem. Gdy jednak to nie jest możliwe, nie ma powodów do rozpaczy. Współczesna medycyna proponuje kilka sposobów pomocy w rozwiązywaniu problemów ludzi dotkniętych alergią.

W zależności od rodzaju czynnika alergizującego i specyfiki jego działania alergie można podzielić na:

  • alergie kontaktowe, wywołane bezpośrednim zetknięciem się skóry lub błon śluzowych z alergenem; typowym przykładem takiej alergii jest uczulenie na niektóre kosmetyki, płyny do zmywania naczyń lub proszki do prania, które objawia się np. jako wysypka skórna w miejscu kontaktu z chemikaliami, często w połączeniu z zaczerwienieniem i swędzeniem sąsiadujących obszarów skóry; specyficzną odmianą alergii kontaktowej jest uczulenie na promienie słoneczne;
  • alergie pokarmowe, niekiedy trudne do odróżnienia od lżejszych postaci zatruć pokarmowych, bowiem ich najczęstszymi objawami jest niestrawność i biegunka; bardzo rozpowszechnione wśród małych dzieci jest uczulenie na białko mleka krowiego;
  • alergie wziewne, powstające najczęściej przy wdychaniu pyłków traw (katar sienny) ale także po wdychaniu np. par rozpuszczalników itd.; objawiają się one katarem i kichaniem a w cięższych formach - dolegliwościami oddechowymi typu astmatycznego.

Szczególnie niebezpieczne są ostre reakcje alergiczne dotyczące nie poszczególnych organów ale całego organizmu. Najczęściej zdarzają się one przy alergii na ukąszenia owadów lub nadwrażliwości na niektóre leki. Mogą się objawić nagłym wystąpieniem potów, nudnościami, trudnościami w oddychaniu (uczucie braku powietrza), omdleniami lub nawet zapaścią układu krążenia. Tego typu uogólnione ostre reakcje, zwane „wstrząsem anafilaktycznym”, są bardzo niebezpieczne. Stanowią bezpośrednie zagrożenie życia osoby nimi dotkniętej i wymagają natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Alergie mogą być leczone, chociaż pomoc osobom uczulonym nie należy do najłatwiejszych. Podstawą leczenia jest właściwe rozpoznanie rodzaju alergii. Lekarzem, do którego należy się zwrócić przy podejrzeniu występowania uczulenia jest specjalista - alergolog.

Alergolog stosuje dwie podstawowe metody określenia rodzaju uczulenia. Pierwszą z nich jest szczegółowy wywiad lekarski, drugą - specjalistyczne badania i testy. Możemy znacznie pomóc lekarzowi, jeśli przed umówioną wizytą zdamy sobie sprawę, na jakie pytania będzie on oczekiwał odpowiedzi. Zapyta on niewątpliwie o objawy dolegliwości alergicznych, ich nasilenie i czas występowania. Ważna okaże się pora roku i doby, pomieszczenie lub miejsce na otwartej przestrzeni, obecność innych osób, zwierząt i przedmiotów. Powinniśmy umieć zdać relację ze wszelkich okoliczności, które jak przypuszczamy, mają związek z występowaniem uczulenia, takich jak: środowisko pracy, zażywane leki, rodzaj spożywanych pokarmów, kontakt ze środkami chemicznymi, noszona biżuteria, nowe ubrania itp.

Pomocne w uświadomieniu sobie powiązań między czynnikami zewnętrznymi a pojawieniem się reakcji alergicznych może być prowadzenie przez pewien czas zapisków naszych codziennych czynności. Notatki takie, dzięki swej powtarzalności, potrafią wykazać np. związek między sobotnim odkurzaniem mieszkania a niedzielnym kaszlem i katarem, co wskazywałoby na uczulenie na roztocze kurzu domowego.

Jednak większy stopień pewności lekarz zdobędzie, ordynując wykonanie specjalistycznych badań - testów alergometrycznych, takich jak:

  • testy skórne, polegające na naniesieniu na zadrapaną skórę lub wstrzyknięciu podskórnym substancji, które podejrzewamy o działanie alergizujące i następnie - ocenie stopnia zaczerwienienia skóry oraz wielkości ewentualnego bąbla;
  • badania krwi, polegające na określeniu stężenia w niej przeciwciał czyli czynników obronnych organizmu bezpośrednio odpowiedzialnych za daną reakcję alergiczną;
  • testy prowokacyjne (ekspozycyjne), polegające na dopuszczeniu do kontrolowanego kontaktu alergenu z narządem, który najbardziej cierpi podczas ataku alergii (np. zakroplenie wyciągu z alergenu do nosa).

W alergii pokarmowej stosowane są także tzw. diety eliminacyjne, podczas których z pożywienia pacjenta wyklucza się kolejne produkty spożywcze, co pozwala na ogół ustalić składniki pokarmowe powodujące uczulenie.

Leczenie dolegliwości alergicznych może ono polegać na odczulaniu, czyli stopniowym zmniejszaniu wrażliwości organizmu na alergeny lub na przytłumieniu nadmiernych reakcji lekarstwami przeciwalergicznymi.

Odczulanie zasadza się na długotrwałym podawaniu coraz większych dawek rozcieńczonego wyciągu z alergenu w celu przyzwyczajenia organizmu do niego. Odczulania nie stosuje się w przypadku takich alergenów, które można wyeliminować z otoczenia. Na ogół też nie stosuje się tej metody u dzieci poniżej 5 lat i dorosłych powyżej 50 lat. Pacjenci decydujący się na odczulanie muszą zdawać sobie sprawę ze zwiększonego ryzyka wystąpienia, niekiedy groźnego dla życia wstrząsu anafilaktycznego, omawianego poprzednio. Dlatego pacjent powinien pozostać pod opieką lekarską przez pewien czas po zabiegu.

Leczenie za pomocą leków przepisanych przez lekarza alergologa sprowadza się do użycia preparatów należących do jednej z trzech podstawowych grup:

  • środków zapobiegawczych typu kromoglikanu sodowego (np. Lomusol, Cromogen, Cromohexal), które należy zacząć stosować odpowiednio wcześniej przed spodziewanym okresem pylenia roślin, bowiem działają one dopiero po kilku tygodniach i przyjmować, zgodnie z zaleceniami lekarza, przez cały okres występowania dolegliwości;
  • leków przeciwhistaminowych (np. Claritine, Zyrtec, Telfast), które zapobiegają wydzielaniu histaminy - hormonu tkankowego będącego czynnikiem wywołującym niekontrolowaną reakcję alergiczną; leki te należy stosować przez okres występowania objawów uczulenia, pamiętając, że mogą one w pewnym stopniu upośledzać zdolność prowadzenia samochodów, obsługi maszyn itd., bowiem wydłużają czas ludzkiej reakcji; ostatnio coraz częściej zalecane są także leki przeciwhistaminowe z dodatkiem pseudoefedryny, która obkurcza naczynia krwionośne, zmniejszając w ten sposób obrzęk błony śluzowej, co znosi uczucie „zatkanego nosa”. (np. Clarinase, Disophrol, Cirrus);
  • glikokortykosteroidów - pochodnych kortyzonu, hormonu wytwarzanego przez korę nadnerczy; podawane są w postaci wziewnej i donosowej, działają silnie przeciwzapalnie i już po kilku dniach stosowania pacjenci odczuwają poprawę samopoczucia. Podawanie miejscowe i w niewielkich dawkach nie wywołuje na ogół działań ubocznych. Leki te należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza, pamiętając o tym, że nie działają one doraźnie.